هیچ محصولی یافت نشد.
شید گلخانه
شید گلخانه: درصدبندی، افزودنیها و کاربردها
مقدمه:
استفاده از سازههای گلخانهای مدرن، نیازمند مدیریت دقیق پارامترهای محیطی برای دستیابی
به حداکثر بازدهی و سالمت گیاهان است. یکی از مهمترین اجزای کنترلی در مدیریت نور و
دمای گلخانه، استفاده از توریهای سایهانداز یا “شید گلخانه” )Net Shade )میباشد. این سند
به تشریح جامع ماهیت، اصول درصدبندی و اهمیت افزودنیهای مورد استفاده در این
محصوالت میپردازد.
.۱ شید گلخانه )توری سایبان( چیست و کاربرد آن
شید گلخانه، که به طور تخصصی با نام توری سایبان یا شیدینگ نِت شناخته میشود، یک
محصول کشاورزی بافته شده از نوارهای پلیمری است که به منظور کنترل میزان تابش نور
خورشید، کاهش دمای محیط داخلی و ایجاد حفاظت فیزیکی بر روی سازههای گلخانهای نصب
میگردد.
تعریف و جنس مواد اولیه
شید گلخانه معموالً پلیاتیلن سنگین )Polyethylene Density-High – HDPE )تولید از
میشود. این ماده به دلیل ویژگیهایی نظیر سبکی، مقاومت شیمیایی باال، و قابلیت مقاومت در
برابر اشعه ماوراء بنفش )در صورت افزودنی مناسب( انتخاب میشود. فرآیند تولید شامل بافت
)Knitting )این رشتههای پلیمری به شکل شبکهای است که با تغییر در تراکم بافت، درصد
سایهدهی آن تنظیم میگردد.
کاربردهای اصلی شید گلخانه
نقش شید گلخانه فراتر از سایهاندازی صرف است. این توریها یک سیستم مدیریت محیطی
چندمنظوره را فراهم میآورند:
کاربرد اصلی توضیح عملکردی تأثیر بر محیط و گیاه
تنظیم شدت نور
)Radiation Control(
کاهش تابش مستقیم خورشید و
جلوگیری از فوتوسنتز بیش از حد
.)Photoinhibition(
افزایش کارایی فتوسنتز در
شرایط نور باال، جلوگیری از
سوختگی برگها.
کاهش دمای محیط
Temperature(
)Mitigation
جذب و انعکاس بخشی از انرژی
حرارتی خورشید، به ویژه در طول
موجهای فروسرخ.
کاهش دمای داخل گلخانه تا ۱۰
درجه سانتیگراد در شرایط اوج
تابش تابستانی، کاهش استرس
گرمایی.
محافظت فیزیکی
ایجاد مانع در برابر عوامل مخرب
محیطی.
حفاظت از گیاهان در برابر
آسیبهای ناشی از تگرگ )بسته
به ساختار(، باد شدید و
ریزگردهای خارجی.
کاهش تبخیر و مصرف
آب
کاهش شدت تابش و دمای محیط،
نرخ تبخیر و تعرق )ET )را کاهش
میدهد.
صرفهجویی قابل توجه در مصرف
آب آبیاری و حفظ رطوبت نسبی
مطلوبتر برای گیاه.
.۲ درصدبندی شید گلخانه )درصد سایهدهی(
مهمترین پارامتر در انتخاب توری سایبان، درصد سایهدهی یا درصد شید آن است. این درصد
نشاندهنده کسری از نور تابشی است که توسط توری فیلتر و مسدود میشود.
مفهوم درصد سایهدهی
اگر یک شید گلخانه دارای درصد سایهدهی $D$ درصد باشد، به این معناست که تنها
درصد از تابش نوری ورودی اجازه عبور از توری را پیدا میکند. این امر مستقیماً بر میزان
انرژی دریافتی گیاه و دمای داخلی تأثیر میگذارد. انتخاب صحیح درصد سایهدهی بستگی به
منطقه جغرافیایی )میزان تابش خورشیدی ساالنه(، نوع کشت و مرحله رشد گیاه دارد.
جدول دقیق درصدبندی و کاربردها
انتخاب درصد باید با دقت صورت گیرد؛ درصد پایینتر در شرایط نور شدید منجر به افزایش دما و
سوختگی، و درصد باالتر در مناطق کمنور، باعث کمبود نور و ضعف گیاه میشود.
)D−100(
100(
–
)D
)100 −
D(
× ) − 1( = میزان نور عبوری میزان نور عبوری=)−1D100×)نور ورودی \text{میزان نور عبوری{ = )1 – \}100{}D}frac\ )ext100
D
نور ورودی
درصد
سایهدهی
رنگ رایج کاربرد اصلی و توضیحات
۳۰٪ تا
۴۵٪
سفید یا
سبز روشن
مناسب برای مناطقی با تابش متوسط یا پایین )مثالً اوایل بهار یا اواخر
پاییز( یا کشت گیاهانی که نیاز نوری باالیی دارند و حساسیت کمتری
به شدت نور دارند.
۵۰٪ تا ٪۶۰ سبز تیره
متداولترین و پرکاربردترین رده. ایدهآل برای اکثر گلها )مانند رز،
میخک( و صیفیجات )مانند گوجه فرنگی، خیار( در طول تابستانهای
معتدل تا گرم. تعادل خوبی بین کنترل دما و حفظ نور مورد نیاز فراهم
میکند.
۷۰٪ تا ٪۸۰
مشکی یا
سبز بسیار
تیره
مورد استفاده در مناطق گرمسیر با تابش شدید خورشیدی )مانند
جنوب ایران( یا برای گیاهان بسیار حساس به نور مانند نشاها،
ارکیدهها، یا گیاهان سایهدوست خاص.
۹۰٪ به باال
مشکی
متراکم
کاربرد محدود زراعی؛ معموالً برای ایجاد سایه کامل در انبارها،
مسیرهای عبور، فضاهای نگهداری تجهیزات یا در محیطهایی که نیاز
به سایهاندازی کامل برای دامداریها یا نگهداری مواد حساس به نور
وجود دارد.
.۳ افزودنیهای کلیدی شید گلخانه
کیفیت و دوام شید گلخانه به شدت تحت تأثیر افزودنیهای شیمیایی است که در فرآیند
اکستروژن پلیاتیلن به مواد اولیه اضافه میشوند. این افزودنیها برای مقابله با تخریبهای
محیطی طراحی شدهاند.
الف( افزودنی ضد اشعه فرابنفش )Stabilizer UV)
این مهمترین افزودنی در تولید شید گلخانه است. پلیاتیلن به طور طبیعی در برابر اشعه ماوراء
بنفش )UV )خورشید بسیار آسیبپذیر است و در غیاب تثبیتکنندهها، دچار فرآیند تخریب
نوری )oxidation-Photo )میشود.
اهمیت: تثبیتکنندههای UV با جذب یا خنثیسازی رادیکالهای آزاد ناشی از تابش UV،
از شکستن زنجیرههای پلیمری جلوگیری میکنند.
این افزودنی مستقیماً تأثیر بر طول عمر: طول عمر مفید توری را تعیین میکند. توریهای
با کیفیت معموالً ۵ تا دارای تثبیتکنندههای کافی هستند که طول عمر مفید آنها را به
۱۰ سال افزایش میدهد، در حالی که شیدهای بدون UV ممکن است ظرف ۱ تا ۲ سال
خرد و شکننده شوند.
•
•
هنگام خرید، اطمینان از درصد استاندارد Block UV( معموالً نکته حیاتی: بین ۱ تا ۳
درصد وزنی( الزامی است.
ب( افزودنی ضد قارچ و ضد جلبک )algae-Anti & fungal-Anti
)Additives
گلخانهها محیطهای گرم، مرطوب و با مواد آلی هستند که بستری ایدهآل برای رشد
میکروارگانیسمها فراهم میآورند.
عملکرد: این افزودنیها با ماهیت شیمیایی خود، از چسبیدن و رشد کپکها، قارچها و
جلبکها بر روی سطح توری جلوگیری میکنند.
اهمیت حفظ کیفیت نوری: رشد جلبکها و قارچها باعث ایجاد لکههای تیره بر روی توری
شده و به مرور زمان، درصد سایهدهی مؤثر توری را افزایش داده و باعث کاهش نور مفید
ورودی به گیاه میشود. همچنین، این مواد میتوانند باعث زبر شدن و تضعیف فیزیکی
بافت توری گردند.
)Pigments and Light Modifiers( رنگی افزودنی( ج
رنگ توری نه تنها جنبه زیبایی یا زیباییشناسی دارد، بلکه بر نحوه تعامل نور با گیاه نیز تأثیر
میگذارد.
رنگهای جذبکننده )مشکی و سبز تیره(:
عملکرد: این رنگها بیشترین میزان نور مرئی و همچنین بخش قابل توجهی از
اشعه فروسرخ )گرما( را جذب میکنند.
نتیجه: کاهش شدید نور عبوری و کاهش مؤثر دمای محیط )به دلیل جذب انرژی(.
رنگهای بازتابدهنده )سفید و نقرهای(:
عملکرد: این رنگها نور ورودی را به شدت به سمت بیرون منعکس میکنند یا نور را
به صورت پخششده )Diffused )به داخل گلخانه برمیگردانند.
نتیجه: در حالی که سایهاندازی کمتری نسبت به توری مشکی ایجاد میکنند، باعث
میشوند نور به صورت یکنواختتری به تمام قسمتهای گیاه برسد و سایههای
سخت )Shadows Hard )از بین بروند. این خاصیت برای افزایش بهرهوری
فتوسنتز در نور کم و جلوگیری از پدیده پوششدهی سایه )Shading Canopy )در
گیاهان انبوه بسیار مفید است.